Μια διαταραχή που υπερβαίνει τη γονεϊκή αγάπη

Της Ειρήνης Κρυσταλλίδου / Δημοσιευθηκε στα Αρθρα
blog07

“Για κακούργημα διώκεται η Έμιλυ Κρένο από το Οχάιο των ΗΠΑ αφού σύμφωνα με το κατηγορητήριο έπεισε τον 4χρονο γιο της ότι έχει καρκίνο και ότι ο θάνατός του πλησιάζει. Η Κρένο είχε ξυρίσει το κεφάλι του παιδιού, τον ανάγκασε να κάνει πολλαπλές εξετάσεις αίματος και τον πήγαινε διαρκώς σε γιατρούς. Η γυναίκα από το Οχάιο είχε πείσει τους πάντες για τον καρκίνο του Τζέι Τζέι – που χαίρει άκρας υγείας. Συγγενείς, γείτονες και άγνωστοι ξεκίνησαν να βοηθούν την οικογένεια της Κρένο με κάθε τρόπο. Έγιναν και σελίδες υποστήριξης στο Facebook και τελικά αυτό ήταν που αποκάλυψε το «σχέδιό» της. Ένας από αυτούς που έκαναν like στη σελίδα, τη ρώτησε ποιον ογκολόγο επισκέπτεται. Η Κρένο δεν απάντησε και τον «απέβαλλε» από τη σελίδα. Η κίνηση αυτή τον έβαλε σε υποψίες. Τελικά η γυναίκα που έβαλε ένα τετράχρονο παιδί στη διαδικασία που θα μπορούσε να φθείρει ψυχικά όχι μόνο ένα παιδί αλλά οποιονδήποτε άνθρωπο, συνελήφθη και τις απαγγέλθηκαν κατηγορίες κακουργηματικού χαρακτήρα διότι έθεσε την ζωή του παιδιού σε κίνδυνο. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η Κρένο πάσχει από σύνδρομο Μινχάουζεν διά αντιπροσώπου.”

Athensvoice.gr, 2013

Το σύνδρομο Munchausen περιγράφηκε με ακρίβεια ως νοσολογική οντότητα από τον Αsher το 1951. Όμως, ασθενείς οι οποίοι από πρόθεση υποκρίνονταν (μιμούνταν) μία νόσο είχαν αναγνωριστεί ήδη από τον 2ο αιώνα μ.Χ. Η ονομασία του συνδρόμου προέρχεται από ένα υπαρκτό πρόσωπο, το βαρόνο φον Μυνχάουζεν ,το διασημότερο και μεγαλύτερο ψεύτη όλων των εποχών, ο οποίος συνήθιζε να διηγείται φανταστικές περιπέτειες (Ξαφάκη,& Λουρίδα, 2007). Παρότι ο όρος σύνδρομο Munchausen (Munchausen syndrome) χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1950 για να περιγράψει μια ψυχολογική διαταραχή στην οποία οι ασθενείς κατασκευάζουν (fabricate) ή προκαλούν (induce) ασθένεια με σκοπό να αναλάβουν το ρόλο του αρρώστου, ο όρος σύνδρομο Munchausen δι’ αντιπροσώπου (Munchausen by proxy, MBP) χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά μόλις το 1977 για να περιγράψει μια ακραία μορφή κακοποίησης παιδιού (child abuse) στην οποία τα παιδιά υποβάλλονταν άσκοπα σε θεραπεία για ιατρικές παθήσεις παραποιούμενες (falsified) από τα άτομα που τα φρόντιζαν.

Το σύνδρομο Munchausen δι' αντιπροσώπου (MSBP ή ΜΒΡ) είναι ένα πρότυπο συμπεριφοράς στην οποία ένας φροντιστής κατασκευάζει, υπερβάλλει, ή προκαλεί προβλήματα υγείας σε όσους έχει υπό τη φροντίδα τους. Με την εξαπάτηση στον πυρήνα της, αυτή η συμπεριφορά είναι ένα απατηλό, δυνητικά θανατηφόρα , και συχνά παρεξηγημένη μορφή παιδικής κακοποίησης ή ιατρική αμέλεια, που ήταν δύσκολο να καθορίσει, την ανίχνευση και την επιβεβαίωση (Shaw, Dayal, Hartman, DeMaso, 2005). H Rosenberg χρησιμοποίησε τον εξής ορισμό του ΜΒΡ: (1) νόσος σε παιδί η οποία προσομοιώνεται ή προκαλείται από γονέα ή άλλο πρόσωπο που ενεργεί in loco parentis (κατέχοντας νόμιμα τη θέση του γονέα του παιδιού), (2) προσέλευση του παιδιού για ιατρική εκτίμηση και φροντίδα, συνήθως με επιμονή, με συχνό αποτέλεσμα πολλαπλές ιατρικές διαδικασίες, (3) άρνηση του δράστη ότι γνωρίζει την αιτιολογία της νόσου του παιδιού και (4) υποχώρηση (abatement) των οξέων συμπτωμάτων και σημείων του παιδιού όταν αποχωρίζεται από το δράστη. Ο ορισμός αυτός αποκλείει τη φυσική (physical) και σεξουαλική κακοποίηση και τη μη οργανική αδυναμία σωστής ανάπτυξης.

Τα κύρια γνωρίσματα των ατόμων που εμφανίζουν αυτή τη διαταραχή είναι ότι είναι γυναίκες και συνήθως δίνουν την εντύπωση ότι είναι ιδιαίτερα τρυφερές και προστατευτικές προς τα παιδιά. Η Rosenberg διαπίστωσε ότι περισσότεροι από το 90% των γονέων ή των υπεύθυνων για τη φροντίδα των παιδιών ατόμων με MBP ήταν γυναίκες – μητέρες, νοσηλεύτριες ή θετές μητέρες. Άλλοι έχουν διαπιστώσει ότι περισσότεροι από το 75% των δραστών είναι μητέρες, αλλά και ότι πατέρες, παππούδες και παρέχοντες φροντίδα στα παιδιά εμπλέκονται επίσης στις συμπεριφορές αυτές. Ένα εντυπωσιακό χαρακτηριστικό των γονέων με αυτή τη διαταραχή είναι το ότι συχνά περιγράφονται ως υποδειγματικοί στις αλληλεπιδράσεις τους με τα παιδιά τους και με το παιδιατρικό προσωπικό. Ακριβώς κάτω από το επιφανειακό επίπεδο όμως, τα πράγματα μπορεί να είναι διαφορετικά. Τα ιατρικά ιστορικά αυτών των μητέρων μπορεί να αντικατοπτρίζουν παρόν ή πρότερο ιστορικό νοσημάτων αβέβαιης αιτιολογίας. Πολλές από τις μητέρες αυτές αναφέρουν ότι έχουν δεχτεί ψυχιατρική θεραπεία πριν από τη διάγνωση, τις περισσότερες φορές για κατάθλιψη ή κάποια απροσδιόριστη μορφή διαταραχής προσωπικότητας . Ένα ακόμη χαρακτηριστικό αυτών των ατόμων είναι ότι συχνά έχουν ιατρικές γνώσεις. Μάλιστα, αρνούνται την παθολογική τους συμπεριφορά ακόμη και όταν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία και αλλάζουν συμπεριφορά όταν αυτή αποκαλύπτεται, αλλά συνήθως δεν σταματούν τη δράση τους.

Το σύνδρομο Munchausen δι ‘αντιπροσώπου, είναι ιδιαίτερα σπάνιο και εμφανίζεται σε γονείς παιδιών κάτω των 16 ετών, με επιπολασμό (incidence) από 0,4 έως 2 ανά 100.000. Η μέση ηλικία των παιδιών ήταν οι 40 μήνες, ενώ το μέσο διάστημα μεταξύ της έναρξης των συμπτωμάτων και σημείων και του χρόνου διάγνωσης ήταν 7 έως 15 μήνες. Παρότι τα περισσότερα παιδιά είναι κάτω των 5 ετών, υπάρχουν πολλές τεκμηριωμένες αναφορές σε μεγαλύτερης ηλικίας παιδιά και εφήβους. Η εικόνα στα παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας είναι παρόμοια με των μικρότερων παιδιών, αν και οι ανασκοπήσεις δείχνουν ότι τα μεγαλύτερα παιδιά είναι πιθανότερο να συνωμοτούν (collude) με τους γονείς τους στην κατασκευή της νόσου. Στη βιβλιογραφία αναφέρονται συχνά ποσοστά θνησιμότητας 10%, παρότι είναι δυνατό να ανέρχονται έως και σε 33% στις περιπτώσεις ασφυξίας ή δηλητηρίασης. Τα παιδιά θύματα έχουν περιγραφεί ως εξαρτημένα, ανώριμα (immature), επιρρεπή στα συμπτώματα του άγχους αποχωρισμού (separation anxiety) και πιθανότερο να ανέχονται παθητικά τις ιατρικές θεραπευτικές διαδικασίες. (Shaw etal., 2005).

Οι αιτίες που ελλοχεύουν πίσω από την εμφάνιση του συνδρόμου δεν είναι ξεκάθαρες. Διαφορετικές ψυχολογικές ανάγκες είναι δυνατό να υποκινούν την παραποίηση νόσου από τους γονείς, περιλαμβανομένης της ανάγκης για την προσοχή ή την αναγνώριση που προκύπτει όταν οι άλλοι τούς θεωρούν αφοσιωμένους γονείς. Οι γονείς μπορεί να έχουν επίσης ανάγκη να χειραγωγούν ή να εξαπατούν συγκαλυμμένα τις μορφές εξουσίας, περιλαμβανομένων των γιατρών του παιδιού τους. Οι ψυχοδυναμικές (psychodynamic) θεωρίες υποδεικνύουν τον αιτιολογικό ρόλο μιας πρώιμης τραυματικής απώλειας στη ζωή του γονέα, όπως της απόρριψης από τη μητέρα (maternal rejection) ή την έλλειψη αγάπης και προσοχής σε νηπιακή ηλικία.

Στη διαγνωστική διαδικασία πρωταρχικό μέλημα αποτελεί η υγεία και η ασφάλεια του παιδιού και των άλλων παιδιών της οικογένειας. Στα σύγχρονα διαγνωστικά μέσα περιλαμβάνεται η εικοσιτετράωρη επιτήρηση των γονέων και του παιδιού με κρυφή κάμερα. Πολλοί συγγραφείς θεωρούν ότι σε ένα νοσοκομείο είναι απαραίτητη η ύπαρξη ενός τουλάχιστον δωματίου που να διαθέτει αυτή την υποδομή. Βεβαίως υπάρχουν πολλές αντιρρήσεις και ηθικά διλήμματα για την εφαρμογή της μεθόδου, γιατί καταστρατηγούνται ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα. Η αντιμετώπιση αυτής της διαταραχής αφορά σε:

1. Αποκάλυψη του προβλήματος στην οικογένεια με υποστηρικτικό τρόπο.

2. Άμεση αναφορά στα κέντρα παροχής φροντίδας παιδιών και στις Νομικές Αρχές.

3. Ψυχιατρική φροντίδα του ατόμου με το σύνδρομο και του παιδιού από ειδικούς για το σύνδρομο ιατρούς.

Ο ασθενής-δράστης χρειάζεται συνεχή ψυχολογική υποστήριξη, γιατί έχουν αναφερθεί αρκετές περιπτώσεις, όπου η αποκάλυψη της αλήθειας οδηγεί σε αυτοκτονία. Η οικογένεια χρειάζεται μακροχρόνια παρακολούθηση. Το ποσοστό υποτροπής αναφέρεται περίπου σε 20-25%, ακόμη και στις ήπιες μορφές της νόσου. Σε περίπτωση που διαπιστωθεί ότι κινδυνεύει η ακεραιότητα ή η ίδια η ζωή του παιδιού, αφαιρείται η επιμέλεια από τον υπεύθυνο γονέα για μεγάλο χρονικό διάστημα. (Ξαφάκη,& Λουρίδα, 2007)

Δεδομένης της πολυπλοκότητας του προβλήματος, είναι απαραίτητη η πολυεπιστημονική ομαδική εργασία στην αντιμετώπιση της πιθανολογούμενης διαταραχής. «Μόνο με τη στήριξη στα δυνατά σημεία των επαγγελματιών όλων των επιστημονικών κλάδων που εμπλέκονται στη φροντίδα υγείας του παιδιού μπορεί να σπάσει αποτελεσματικά ο κύκλος της κακοποίησης της MBP» (Ξαφάκη,& Λουρίδα, 2007).

Ετικέτες:
Κορυφή